The Apple Tree Conferences – Newton en het kattenluikje

Vroeger was nog eens leuk. Dan kon je alles zijn en worden. Je hoefde je nog niet te focussen. Isaac Newton bijvoorbeeld was natuurkundige, wiskundige, astronoom, natuurfilosoof, alchemist, muntmeester en theoloog. En weinigen weten het misschien, maar de uitvinding van het kattenluikje is ook aan hem toegeschreven.

Newton is ook grondlegger van de klassieke mechanica, tegenwoordig beschreven in de wetten van Newton. Op basis van deze wetten werden beweging en kracht berekenbare eenheden. Deze theoretische kennis zorgde in die tijd, samen met ontwikkelingen in de wetenschap, voor een grote technische vooruitgang en dit stimuleerde op zijn beurt weer het ontluikende kapitalisme.

De wetten van Newton waren niet alleen van invloed op de ontwikkelingen van de beta-wetenschappen. Ook de alfa-wetenschappen droomden van het in wetten vangen van wetenschappenlijke theorieën.

Adam Smith die wat later werd geboren dan Newton was zoals velen van zijn generatiegenoten gefascineerd door het kapitalisme en zag de groeiende welvaart die daarmee gepaard ging als de oplossing van de maatschappelijke problemen in die tijd. Als kind van de verlichting probeerde hij de economische ontwikkelingen van dat moment te vatten en te voorspellen middels economische wetmatigheden. Een van zijn theorieën wordt ook wel omschreven als de tornado van Smith.

Keller vat het als volgt samen: “On this model, increasing human population creates more demand for products, which in turn stimulates manufacturing. In turn, escalating production calls for more laborers. Wage enable laborers to raise families which in turn stimulates demand for products” (Keller D.R., 2003, blz. 118). Volgens Smith zou, zolang er technologische vernieuwing plaatsvond, de groei eindeloos zijn en iedereen kunnen voorzien van overvloedige materiële welvaart.

Natuur en milieu speelden in dit model nog geen rol. Mede omdat de economie in die tijd nog relatief klein was en de beschikbaarheid van natuurlijke grondstoffen en energie nog geen beperkende rol speelden, leek niks de groei in de weg te staan.

Thomas Malthus, een demograaf uit de 18e eeuw dacht hier anders over. Hij zag weliswaar dat de economie groeide en erkende de positieve gevolgen die dit had maar tegelijkertijd maakte hij zich zorgen over de bevolkingsexplosie die gaande was. Volgens hem moest er een punt komen waarbij de bevolkingsgroei de economische groei en de resources die dit nodig had inhaalde. Na dit punt volgde er volgens hem onontkomelijk grote tekorten met alle ellende van dien.

Thomas Malthus bleek lange tijd ongelijk te hebben. Door betere technologische hulpmiddelen, kunstmest en plantveredeling groeide de voedselproductie boven verwachting en werd er relatief steeds minder van het huishoudelijk budget uitgegeven aan voedsel. Sterker nog, door het gemak waarmee voedsel verkregen wordt stijgt het aantal mensen met overgewicht nog met de dag.

Toch lijkt er een kentering op te treden. Niet alleen de wereldbevolking wordt groter (we zitten nu op de 7 miljard en we gaan naar de 9 miljard), maar ook het aantal mensen met een hogere levensstandaard stijgt exponentieel. Voormalige ontwikkelingslanden of  landen met een communistisch verleden ontdekken de zoete smaak van het kapitalisme en willen maar 1 ding; een mooi huis, een auto, een tv etc. Daar waar de Amerikaanse droom in de States lijkt uitgewerkt duikt zij elders op. En de honger naar resources neemt ongekende vormen aan. China, India, Vietnam, Brazilie, allen zijn op zoek naar olie, zeldzame metalen en fosfor. En al die grondstoffen raken langzaam maar zeker op. Fosforprijzen (essentieel onderdeel van kunstmest) zijn de laatste jaren drastisch gestegen en de voorspelling is dat deze niet-substitueerbare grondstof in de toekomst nog veel duurder gaat worden. Dit heeft nu al effecten op voedselprijzen.

Malthus krijgt dus waarschijnlijk het gelijk toch aan zijn kant. Het loont daarom de moeite om de wetten van Smith in een ander kader te plaatsen en het huidig kapitalistische economisch paradigma te her-evalueren. Het is geen duurzaam groeimodel meer; de grenzen zijn bereikt. Of zoals Marianne Thieme het treffend verwoordt in haar opiniestuk in de Volkskrant van 28 augustus 2012: “De boot maakt water, het is pompen of verzuipen. Het streven naar groei is vergelijkbaar met ‘en nu vooruit’ roepen aan de rand van een moeras.”

Hiervoor is het nodig dat er weer vrijdenkers komen. Denkers die het moeras van de huidige tijd verlaten en vanuit die positie een heldere blik kunnen vormen op de toekomst van de aarde, met een duurzaam economisch paradigma dat daaraan ten grondslag ligt. Nieuwe alchemisten, zoals Newton, die kattenluikjes maken maar ook de wetten van een nieuwe wereld kunnen bedenken.

The Apple TreeBen jij een vrijdenker, of een alchemist of iemand die zich even wilt ontfocussen van het kapitalisme en op zoek wilt gaan naar alternatieven? Neem dan contact op met FloraPM (06-81202966 of Floor.Weijman@FloraPM.nl). In het najaar, ergens in september, organiseer ik bij mooi weer een vrolijke bijeenkomst onder een appelboom in Deventer. De agenda wordt mede bepaald door de deelnemers dus laat weten wat je wilt toevoegen aan de bijeenkomst en je ontvangt een uitnodiging. De kosten bedragen +/- 15 euro, inclusief lunch.

 

Add a Facebook Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

This entry was posted in Blog. Bookmark the permalink.